Wina włoskie

Włochy to największy producent wina na świecie. W ostatnich latach wyprzedziły Francję stając się, przy nieco mniejszym niż francuski areale winnic, niekwestionowanym liderem. W 1999 roku włoscy winiarze dostarczyli na rynek ponad 55 milionów hektolitrów wina, co przekłada się na imponującą liczbę prawie 7,5 miliarda butelek.

 

Jeszcze do niedawna wina z Włoch nie cieszyły się zbyt dobrą opinią wśród koneserów. Ilość produkowanego wina nie pozostawała w żadnej proporcji do jakości. Winorośl uprawiano praktycznie wszędzie, nie zastanawiając się specjalnie nad możliwościami gleby, położenia winnicy czy selekcją gron. W zapomnienie poszedł fakt, że to właśnie we Włoszech, przed prawie trzystu laty ustanowiono jedne z pierwszych w Europie prawnych regulacji  określających dozwolony obszar upraw. Było to w 1716 roku w regionie Chianti. Później sytuacja ulegała pogorszeniu. Setki i tysiące producentów wytwarzało swoje, bardzo różnej jakości wina, bez trudu znajdujące nabywców na lokalnym rynku. Gorzej było z eksportem. Niewielu odważnych importerów ryzykowało zakup większych partii win niewiadomego pochodzenia, o nieprzewidywalnej jakości. Nie znaczy to, że nie produkowano dobrych i bardzo dobrych win. Mało kto jednak o nich wiedział. Aby konkurować na zdominowanym przez Francuzów światowym rynku, należało ustalić standardy jakości i czytelny system oznaczania win, który byłby wskazówką dla konsumenta i pozwoliłby orientować się Regulacje takie, wzorowane na francuskim systemie AOC wprowadzono w 1963 roku. Wszystkie produkowane we Włoszech wina podzielone zostały na trzy kategorie: wino stołowe (vino da tavola), wino klasy DOC i DOCG. Wina zaklasyfikowane jako vino da tavola nie musi spełniać żadnych kryteriów związanych z pochodzeniem winogron, doborem ich odmian, technologią produkcji itp. Oczywiście musi być produktem naturalnej fermentacji winogron i zawierać odpowiednią ilość  alkoholu. Teoretycznie jest więc winem najniższej jakości. W praktyce okazało się jednak, że wielu producentów wytwarza vino da tavola bardzo wysokiej jakości i bardzo drogie. Dlaczego, o tym za chwilę. Wyższą kategorię win oznaczono jako Denominazione di Origine Controllata w skrócie DOC. Jest to gwarancja pochodzenia win włoskich odpowiadająca francuskiemu systemowi AOC. Dla każdego regionu DOC, a jest ich ponad 250, szczegółowe przepisy określają obszar, z którego mogą pochodzić winogrona, dozwolone szczepy winogron, dozwolone metody upraw m.in. gęstość nasadzenia krzewów i wydajność moszczu z hektara, a także wymagania dotyczące dojrzewania wina.Na szczycie hierarchii znalazły się wina oznaczone jako Denominazione di Origine Controllata e Garantita w skrócie DOCG. Jest to najwyższa klasa win włoskich. Dotychczas przyznano ją zaledwie piętnastu winom. Wina zakwalifikowane do tej kategorii muszą oczywiście spełniać wszystkie, często zaostrzone wymagania dla DOC. Certyfikat DOCG przyznaje się po przeprowadzeniu analizy i komisyjnej degustacji wina. Vino da Tavola, DOC, DOCG, tak przedstawiał się włoski system klasyfikacyjny jeszcze dziesięć lat temu. Przyniósł on, tak jak się zresztą spodziewano zdecydowaną poprawę jakości włoskich win. Oczywiście żaden system nie stworzy automatycznie wspaniałych win, jednak dzięki rygorystycznemu przestrzeganiu wymogów technologicznych i właściwej uprawie oraz selekcji winogron gwarantuje, że jakość wina nie spadnie poniżej pewnego, przyzwoitego poziomu. Dość szybko okazało się jednak, że pojawiły się na rynku doskonałe wina stołowe, przewyższające znacznie zarówno jakością jak i ceną sklasyfikowane wyżej wina DOC i DOCG. Sztywne reguły, tak przydatne dla utrzymania standardu, okazały się barierą nie do pokonania dla innowacji i doskonalenia. Niektórzy producenci rezygnowali więc ze starań o wyższą klasyfikację DOC lub DOCG, aby uniknąć konieczności podporządkowania się zbyt restrykcyjnym ich zdaniem przepisom określającym na przykład dozwolone odmiany winogron. Tak narodziły się słynne „supertoskany” czyli toskańskie wina stołowe, a wśród nich legendarna, Sassicaia należąca do najdroższych włoskich win. W ślad winiarzy z Toskanii poszli również producenci z Piemontu, Veneto i wielu innych regionów. Powstała, nieprzewidziana przez ustawodawcę, niezręczna sytuacja, w której najlepsi producenci ignorowali przyjęty system, produkując, niezgodnie z przepisami, wina przewyższające  znacznie te klasyfikowane. Aby rozwiązać tę sprzeczność, w 1992 roku wprowadzono nową kategorię win oznaczanych jako Indicazione Geografica Tipica, w  skrócie – IGT. Kategoria ta, odpowiadająca francuskim regionalnym vins de pays stanowi pomost między winami stołowymi (vini da tavola) a winami kategorii DOC. Dla win oznaczanych jako IGT najistotniejsze jest pochodzenie z określonego regionu. Przepisy dozwalają na stosowanie innych niż rodzime odmian winorośli oraz innych niż tradycyjne metod produkcji. Obecnie niemal wszystkie „superwina” zaliczono do tej kategorii. Na etykiecie zaznacza się nazwę regionu i zazwyczaj nazwy szczepów winorośli użytych do produkcji wina. Problem polega obecnie na tym, że do tej kategorii należy obok win wybitnych, również bardzo wiele przeciętnych i poprawnych. Wszystko więc sprowadza się do znajomości producentów, ich umiejętności i renomy. Pewną wskazówkę stanowić mogą również ceny.Podsumowując można stwierdzić, że zrobiono początek w porządkowaniu rynku win we Włoszech. System klasyfikacyjny ma swoje słabości, nie jest jeszcze ustabilizowany, ciągle się rozwija. Jest on często krytykowany za przyznawanie kategorii DOC zbyt wielu winom zaledwie poprawnym i mało znanym poza rynkami lokalnymi. Jednak to dzięki ustawowym uregulowaniom wina włoskie poprawiły swój wizerunek, zaś najlepsze z nich zajęły należne im miejsce na europejskich stołach. Warunki klimatyczne są doskonałe, zaś właściwa selekcja, dobra technologia i dbałość o jakość przynosi coraz lepsze rezultaty. Z dwudziestu regionów winiarskich Toskania i Piemont znane są już od dziesięcioleci. Ostatnio gwałtowny rozwój przeżywają wina z Veneto, coraz więcej słyszy się o Umbrii i Apulii, koneserzy odkrywają wina z Trydentu i Górnej Adygi. Znawcy coraz więcej mówią o Sycylii. Wszystkie te regiony przedstawimy w kolejnych odcinkach naszego cyklu Wizytówki win. Zbierzmy teraz podstawowe informacje, obowiązkowo podawane na etykietach włoskich win. Po pierwsze nazwę i adres producenta. Jeżeli wino butelkowane było w winnicy wówczas na butelce znajdziemy napis Imbottigliato all’origine. Podstawowymi informacjami są również klasyfikacja wina, a więc Vino da tavola, IGT, DOC lub DOCG i jego nazwa np. Chianti. Obowiązkowo podaje się objętość butelki, zawartość alkoholu w % oraz kraj producenta (oczywiście Włochy). Ważną informacją jest rocznik czyli vendemmia. Oznacza on, że co najmniej 85% winogron użytych do produkcji wina pochodzi z tego rocznika. Na niektórych etykietach lepszych win znajdziemy napis riserva. Wina takie podlegały dojrzewaniu w beczkach przez określony czas, zazwyczaj trzy lata. Słowo classico przy winach kategorii DOC  oznacza, że wino pochodzi z centralnej, na ogół najlepszej części danego regionu. Przy winach stołowych oraz regionalnych (IGT), bardzo często podaje się nazwę szczepu winogron, które posłużyły do wyprodukowania wina. Niekiedy przy winach klasy DOC spotkamy napis superiore. Stosuje się go wobec win o wyższej zawartości alkoholu i na ogół wyższej jakości. Nie jest on obecnie regulowany przepisami, niemniej wielu producentów nadal go używa.