Wina francuskie - Langwedocja

Mało jest regionów winiarskich, które w ostatnich latach zrobiły tak wielki postęp w zakresie jakości win jak Langwedocja. Niby wiemy o tym, ale nie do końca. Cóż, Francja, co tam może być nowego? Śledzimy więc co się dzieje w Argentynie, przyglądamy się Nowej Zelandii, dyskutujemy o Chile, zapominając, ze to właśnie w południowej Francji od kilkunastu lat trwa bezprecedensowa rewolucja, zasadniczo zmieniająca obraz tego, przez wiele lat lekceważonego, regionu. Dzisiejszy region administracyjny Langwedocja-Roussillon rozciąga się szerokim łukiem wzdłuż wybrzeży Morza Śródziemnego od Nîmes w delcie Rodanu aż po granicę hiszpańską na południe od Collioure. Granice administracyjne nie pokrywają się z historycznymi. Roussillon przez wieki pozostawało pod wpływami hiszpańskiej Aragonii, podczas gdy Langwedocja, związana była kulturowo i ekonomicznie z Akwitanią i Prowansją. Z tego też względu winiarze obu regionów mocno podkreślają odrębność tradycji i indywidualność swoich win. Klimat Langwedocji wydaje się szczególnie sprzyjać uprawie winorośli. Wprawdzie opadów nie ma tu zbyt dużo, a jeżeli już są to najczęściej krótkotrwałe i gwałtowne, jednak bliskość morza zapewnia odpowiednią wilgotność, zaś częste silne wiatry intensywnie przewietrzają winnice tworząc dobre warunki do zdrowych upraw, nie wymagających zbyt intensywnego stosowania oprysków. Langwedocja jest jednym z najcieplejszych regionów Francji, zaś bardzo duża ilość dni słonecznych pozwala uzyskiwać winogrona o dużej koncentracji cukru i związków aromatycznych. Korzystne jest również ukształtowanie terenu. Winnice położone są na dobrze nasłonecznionych zboczach wzgórz. Gleby, bardzo różnorodne, najczęściej łupkowe, kamieniste, żwirowate, czasami ilasto-wapienne, zapewniają dobry drenaż wodny i odpowiednią zawartość związków mineralnych.  Choć początki winiarstwa w Langwedocji sięgają czasów antycznych, prawdziwy rozkwit tutejszych winnic rozpoczął się w wieku XVII, kiedy to z inicjatywy Pierre-Paula Riquet, poborcy podatkowego z Beziers powstał słynny Canal du Midi, łączący poprzez Garonnę Morze Śródziemne z Atlantykiem. Nowa droga wodna znakomicie ułatwiła transport wina otwierając dla win z Langwedocji nowe rynki zbytu. Bardzo ważnym impulsem rozwoju okazał się wydany w XVIII w. edykt Turgot'a, który zezwalał na swobodny handel zbożem i winem w całym królestwie. Kolejne możliwości sprzedaży doprowadziły do gwałtownego wzrostu powierzchni upraw. W czasach ministra Turgot'a winnice zajmowały ponad 170 tysięcy hektarów, zaś sto lat później, w roku 1870 już 470 tysięcy hektarów. Lata 1850 do 1880 to, można powiedzieć "złoty wiek" winiarstwa w Langwedocji. Wielkie powierzchnie winnic, nowe, przemysłowe metody produkcji, duże rynki zbytu. Winnica stawała się pewnym i stabilnym źródłem dochodu. Gospodarka regionu w coraz większym stopniu opierała się na uprawie winorośli i w tym kryła się zapowiedź przyszłych trudności. Po ataku filoksery, która w końcu XIX wieku zniszczyła większość europejskich winnic także na południu Francji, Langwedocja podniosła się stosunkowo szybko. Aby zaspokoić rosnący popyt, w coraz większym stopniu obsadzano winnice gorszymi, za to bardziej wydajnymi odmianami. Po kilkunastu latach przerwy Europa potrzebowała wina, wytwarzano więc go coraz więcej, nie przywiązując specjalnej wagi do jakości. Efektem takich działań stała się ogromna nadprodukcja wina pogłębiana przez prawdziwy zalew napojów winopodobnych uzyskiwanych z destylowanego alkoholu. W krótkim czasie doprowadziło to do znacznego zubożenia, żyjących głównie z produkcji wina, mieszkańców regionu. Na początku XX wieku problem stał się na tyle poważny, że doprowadził do masowych wystąpień winiarzy żądających wprowadzenia uregulowań prawnych zapobiegającym fałszowaniu wina i sprzedaży jako wina napojów wytwarzanych na bazie przemysłowego spirytusu. Apogeum wydarzeń określanych jako powstanie winiarzy w Langwedocji nastąpiło w czerwcu 1907 roku. Podczas potężnych manifestacji grupujących po kilkaset tysięcy osób doszło do zamieszek, w których zginęło pięć osób. Kilka oddziałów wojska skierowanych do tłumienia rozruchów przeszło na stronę protestujących. W obliczu wojny domowej parlament przyjął ustawę przewidującą kary za fałszowanie i podrabianie win. Doprowadził również do oficjalnej rejestracji winnic i zbiorów. Wydarzenia z 1907 r. jakkolwiek doprowadziły do postulowanych przez winiarzy rozstrzygnięć nie rozwiązały jednak podstawowego problemu - nadprodukcji. Winiarze z Langwdocji odczuli to szczególnie dotkliwie, kiedy w latach sześćdziesiątych, w wyniku liberalizacji handlu między członkami EWG, na rynek francuski dopuszczono tanie wina z Włoch i Hiszpanii. Stało się jasne, że nie można opierać perspektyw rozwoju na produkcji i sprzedaży tanich win, bo konkurencja w tym segmencie jest zdecydowanie mocniejsza. Należało dokonać zdecydowanych posunięć w kierunku ograniczenia produkcji i podniesienia jakości win. Wtedy właśnie narodziła się koncepcja nowej kategorii win, tzw vins de pays, czyli win regionalnych. Dla win objętych tą klasyfikacją, przepisy narzucały szereg wymagań, związanych z obszarem upraw, dopuszczonymi odmianami winorośli, a przede wszystkim z ograniczeniem wydajności. Fakt, że nowe wymagania nie były tak restrykcyjne jak w przypadku AOC, stanowił dla producentów zachętę do podnoszenia jakości swoich win, próbowania nowych technologii i eksperymentowania z nowymi odmianami winorośli, pozwalając jednocześnie na uzyskiwanie wyższych cen. Powszechnie wprowadzono stalowe kadzie fermentacyjne z możliwością kontrolowania temperatury fermentacji, co znacznie poprawiło jakość win. Bardzo dobrym posunięciem okazało się wprowadzenie na rynek vins de pays wytwarzanych z jednego, opisanego na etykiecie szczepu. Dzięki temu wielu, zwłaszcza początkujących, amatorów wina mogło poznać cechy  charakterystyczne poszczególnych odmian. Tym bardziej, że do ich wyrobu stosuje się najszlachetniejsze odmiany winogron takie jak cabernet, merlot, syrah, chardonnay czy sauvignon blanc. Niektórzy krytycy kwestionują tę zasadę uważając, że wprowadzanie do winnic langwedockich odmian pochodzących z Burgundii czy Bordeaux sprzeczne jest z tradycją regionu i niszczy jego indywidualność. Inni jednak twierdzą, że terroir i tak narzuca winom swoje niepowtarzalne cechy, słowem ważniejsze jest od szczepu, zaś wina zyskają na różnorodności, nie tracąc przy tym charakteru. Sukces  vins de pays spowodował zdecydowaną poprawę jakości win, a właściwie całego procesu powstawania wina, od uprawy i pielęgnacji winorośli, przez selekcję szczepów i technologię wytwarzania. Dzięki temu kolejne winnice Langwedocji mogły wreszcie ubiegać się o status AOC. Oczywiście, pierwsze strefy AOC wyznaczono w Langwedocji na długo przed rewolucją vins de pays, jeszcze w latach 1938 - 1948. Dotyczyły one jednak niemal wyłącznie wytwarzanych tradycyjną metodą win musujących, win słodkich naturalnych czyli vins doux naturels oraz nielicznych win białych. Wśród win czerwonych znalazło się w tym gronie jedynie Fitou, które status AOC uzyskało w 1948 roku. Na następne appellations przyszło czekać prawie czterdzieści lat. W ciągu ostatnich dwudziestu lat ubiegłego stulecia status AOC przyznano dziewięciu obszarom upraw, wśród nich tak dziś znanym jak Corbierès, Minervois, Coteaux du Languedoc, Faugères czy St.Chinian. Początkowo wizerunek tych win był raczej przeciętny. Uważano je za poprawne, lecz bez większej indywidualności, tworzone z myślą o masowym rynku, charakteryzujące się bardzo dobrym stosunkiem ceny do jakości. Typowe wina dla supermarketów. Jednak w ciągu ostatnich kilkunastu lat sytuacja zaczęła się bardzo szybko zmieniać. Do głosu dochodzi nowe  pokolenie winiarzy, ludzi młodych, wykształconych, często z praktyką nabytą w innych krajach winiarskich. Co jednak najważniejsze, ludzi z pasją. Dzięki nim wiele zapomnianych, często bezbarwnych win z południa odzyskuje dawny blask i indywidualność. W wielu winnicach uprawy poddaje się ponownej selekcji, zmieniając sposób nasadzenia, zastępując mniej wartościowe odmiany bardziej szlachetnymi, starając się przy tym wszystkim o zachowanie tradycyjnego charakteru win z południa. Aromatycznych, owocowych, bogatych, dobrze zrównoważonych, zawierających przy tym wystarczająco dużo tanin aby zagwarantować możliwość długiego dojrzewania. Coraz więcej winiarzy prowadzi swoje winnice w sposób biologiczny, metodami naturalnymi, ograniczając, na ile to jest tylko możliwe, ingerencje w naturalne środowisko. Warto dodać, że ponad 50% wszystkich francuskich upraw biologicznych znajduje się właśnie w Langwedocji. Oczywiście popełnia się także błędy. Chcąc otrzymać jak najlepsze wina w gorszych latach, niektórzy producenci wydłużają czas maceracji, otrzymując wina mocne, intensywne ale zbyt wytrawne, wręcz drażniące. Inni tworzą wina przesadnie beczkowe, jeszcze inni próbują tworzyć bardzo wyrafinowane wina białe, gubiąc po drodze ich podstawowy atut czyli świeżość. Są to jednak można powiedzieć, błędy młodości, być może nie do uniknięcia. Z całą pewnością jednak młode pokolenie tworzy nowy obraz win z południa. Do najlepszych appellations tradycyjnie już zalicza się Fitou, gdzie na bazie odmian carignan i grenache powstają szlachetne, ciemne wina o intensywnym garbnikowym posmaku. Prawdziwy awans przeżywają jednak winnice, którym prawa AOC przyznano dopiero w latach osiemdziesiątych ubiegłego stulecia, a więc  przede wszystkim Corbières, Minervois, St-Chinian i Faugères. Niektórzy producenci robią tam imponujące, potężne, pełne przepychu wina, w pełni zasługujące na miano grands crus, na razie niestety jeszcze u nas niedostępne. Do Polski trafiają na razie przede wszystkim Corbières i Minervois, niemal wyłącznie w najtańszej supermarketowej wersji, produkowane przez potężne spółdzielnie winiarskie. Stąd nienajlepszy ich wizerunek wśród rodzimych koneserów.    Chronologia i geografia langwedockich AOCBlanquette de Limoux (1800 ha) - jako pierwsze w Langwedocji uzyskały status AOC w 1938 r. Te białe wina musujące wytwarza się metodą klasyczną z tradycyjnej odmiany mauzac w winnicach leżących na południe od Carcassonne. W roku 1990 na terenie Limoux utworzono kolejną apelację dla win musujących zwanych Cremants de Limoux, do produkcji których obok wspomnianego już szczepu mauzac stosuje się również chardonnay i chenin. Te same odmiany składają się na jedyne w tym rejonie wina nie musujące wytwarzane od 1993 jako Limoux. Muscat de Lunel, Muscat de Mireval, Muscat de Frontignan i Muscat de Saint Jean de Minervois (1530 ha) - to tak zwane wina słodkie naturalne czyli vins doux naturels. Otrzymywane w wyniku dodawania do fermentującego moszczu spirytusu z winogron. Mocny alkohol powoduje obumieranie drożdży i przerwanie fermentacji, zanim cały zawarty w owocach cukier zostanie przerobiony na alkohol. Otrzymuje się w ten sposób wina słodkie, bardzo aromatyczne i mocne jednocześnie. W Langwedocji wina te wytwarza się wyłącznie z odmiany muscat.  Clairette du Languedoc (70 ha) - status AOC uzyskały w 1948 roku. Te białe wina produkowane z tradycyjnej odmiany clairette pochodzą z winnic położonych wzdłuż rzeki Herault. Mogą one być wytrawne lub słodkie. W ich aromacie odnajdujemy egzotyczne owoce, przede wszystkim mango i marakuję, w miarę dojrzewania także nuty konfitur i orzechów. Fitou (2600 ha) - najstarsza z apelacji dla win czerwonych, powstała w 1948 r. W położonych na południe od Corbières winnicach uprawia się głównie odmiany carignan i grenache, uzupełnione szczepami syrah i morvedre. Te ekstraktywne, mocne wina przed dopuszczeniem do sprzedaży leżakują 11 miesięcy w beczkach.Saint-Chinian (3000 ha) - położone na zboczach wzgórz w dolinie rzeki Orb winnice status AOC uzyskały w 1982 r. Wina czerwone i różowe otrzymuje się z odmian: grenache, syrah, mourvedre, carignan, cinsault i grenache gris. Są to wina o mocnej strukturze, o aromacie porzeczek z nutami ziołowymi i balsamicznymi.Faugères (2000 ha) - apelacja utworzona w 1982 r. dla win czerwonych i różowych.  Winnice leżące na północ od Saint-Chinian dają doskonałe, mocno zbudowane i eleganckie wina z aromatem czerwonych owoców, lukrecji i przypraw z wyraźnymi akcentami mineralnymi. Główne szczepy to: syrah, grenache, mourvedre, carignan i cinsault.Coteaux du Languedoc (9900 ha) - AOC od 1985 r. Winnice położone głównie wokół Montpellier z niewielkimi enklawami koło Beziers i Narbonne, zajmują dość dużą powierzchnię. Wytwarza się tu wina białe, różowe i czerwone. Najważniejsze odmiany to czerwone: grenache, syrah, mourvedre, cinsault oraz carignan i białe: grenache blanc, clairette, bourboulenc, piquepoul, roussane, marsanne i rolle. Na obszarze appellation wyznaczono 12 terroirs, których nazwy można dodatkowo umieszczać na etykietach. Do najciekawszych zalicza się nadmorskie winnice La Clape koło Narbonne oraz Pic-Saint-Loup na północ od Montpellier. Corbières (15000 ha) - Największy obszar AOC w Langwedocji, utworzony w 1985 r. Powstają tu wina czerwone, białe i różowe o zróżnicowanej jakości. Główne odmiany czerwone to: grenache, syrah, mourvedre, carignan i cinsault. Wśród białych najważniejsze są: grenache blanc, bourboulenc, maccabeu, roussanne i marsanne. Minervois (4500 ha) - Winnice położone pomiędzy Carcassonne i Saint-Chinian status AOC uzyskały w 1985 r. Podobnie jak w Corbières produkuje się tu wina czerwone, rózżowe i białe. Odmiany czerwone te same co w Corbières, z białych dodatkowo clairette, vermentino i muscat a petit grains. Minervois La Livinière (2600 ha z czego 170 ha eksploatowanych) - obszar wydzielony z Minervois, prawa AOC uzyskał w 1997 r. Produkuje się tu wyłącznie wina czerwone z odmian: syrah, mourvedre, grenache, carignan, cinsault, terret, piquepoul i aspiran. Wina charakteryzują się dużą koncentracją i złożonym aromatem. Cabardès (550 ha) - AOC od 1999 r. Wina złożone, skoncentrowane, znacznie różniące się od poprzednich. Muszą zawierać co najmniej 40% odmian bordoskich (merlot, cabernet sauvignon i cabernet franc), minimum 40% szczepów langwedockich (syrah i grenache) oraz do 20% cinsault, fer servadou i cot. Połączenie odmian południowych ze szczepami znad Atlantyku. Malepère (800 ha) - Od 1976 winnice mają status VDQS i są w trakcie procedury uzyskania statusu AOC. Podobnie ja Cabardès, obszary upraw leżą na zachód od Carcassonne. Główną odmianą jest merlot, uzupełniany przez grenache noir, grenache gris, cabernet sauvignon, cabernet franc, cot, cinsault i syrah.

Więcej informacji