Tokaj to niewątpliwie najbardziej znane wino węgierskie w Polsce i to już od XVI, XVII wieku. Region win tokajskich leży u stóp malowniczych wzgórz Zemplen, w dolinie rzeki Bodrog, dopływu Cisy.
Tokaj, miasteczko dające nazwę regionowi, leży u stóp 515 metrowej, charakterystycznej dla turysty góry Tokaj. Słynne , likierowe wino nazwane przez Voltaire'a królem win i winem królów, opiewali i Cromwell i Erazm z Rotterdamu, Piotrr Wielki i Anatol France. Mefisto w Fauście proponuje swym gościom wino z Tokaju...
Na drugim, północno-wschodnim krańcu regionu leży nieco większe miasteczko Sárospatak, sławna siedziba księcia Ferenca Rakoczego II. Tu mieści się piękny renesansowy zamek (niestety nadal w nie najlepszym stanie oraz barokowy pałac, ze słynną biblioteką licząca 150 tysiecy starodruków i 2 tysiące średniowiecznych rękopisów. To w tej bibliotece odnaleziono pisaną na pergaminie tzw.Biblię Szaroszpatacką, najstarszy przykład polskiego piśmiennictwa (w języku polskim). W istniejącej tu szkole wyższej wykładał przed 400 laty wybitny czeski uczony Amos Comenius (Komensky). Rzeka Bodrog, dopływ Cisy jest tym samym dla Tokaju co rzeka Ciron, lewy dopływ Garonny, dla win Sauternes.
W regionie uprawia się cztery odmiany winorośli: Furmint, Harslevelu, Sargę muskotaly i mniej znaną Zetę.
Oczywiście podstawą tokajów jest Furmint, póżnodojrzewający szczep, wydajny i podatny na Botritis cinerea, dzięki której może powstać Tokaj Aszu.
Drugim popularnym tu szczepem jest Harslevelu (nazwa pochodzi od kształtu liści przypominających liść lipy). Jest stosunkowo trudna w uprawie, podatna na choroby, ale tworzy wino o bogatym, miodowo-kwiatowym aromacie. Sarga muskotaly (Yellow Muscat) to znany nam również z południowej Francji Muscat de Lunel. Jeszcze mniej znaną odmianą jest krzyżówka austriackiego Bouvier i Furmintu - Zeta, uznana za odrębny szczep dopiero w roku 1990.
Przyjrzyjmy się winom produkowanym w tym regionie. Wszystkie one dostępne są na naszym rynku.
Tokaji Furmint dry - wytwarzany z gron Furmint, jednego z podstawowych szczepów używanych w produkcji wszystkich win tokajskich. Jest to czyste, wytrawne wino z dobrze wyważoną kwasowością i typowym dla tego szczepu bukietem. Wino to poleca się do gorących dań o zdecydowanym smaku i aromacie, np. omlet z pieczarkami lub szynką, szczególnie zaś do smażonej wątróbki.
Tokaji Furmint medium sweet - dojrzewający przez dwa lata w drewnie, z dobrze zrównoważoną kwasowoscią i słodkością. Dobre do ciasteczek , szczególnie serowych.
Tokaji Hárslevelű dry - wytrawne wino z gron Hárslevelű (lipowy liść), nazwanych tak od ksztaltu liścia podobnego do lipy. Hárslevelű jest drugim, głównym szczepem stosowanym w produkcji win tokajskich. Jest to wino delikatne, o korzennym aromacie, znakomite do lekkich zup i dań z drobiu. Z tego szczepu u podnóży gór Matra robi się też niezwykle aromatyczne wino szczepowe, do kupienia w naszych sklepach, Debroi Hárslevelű.
Tokaji Yellow Muscat medium dry - wino produkowane ze szczepu Muscat Lunel, trzeciego szczepu używanego w produkcji win tokajskich. Wino to posiada przyjemny owocowy bukiet typowy dla szczepu Muscat. Można podawac do ciastek i deserów.
Teraz kilka słów o winach wyższej klasy:
Tokaji Szamorodni dry, wino ze szczepu Furmint i Hárslevelű z póżnego zbioru, ale bez sortowania, dojrzewające 3-4 lata w beczce, następnie butelkowane. Wytrawne, o bogatym aromacie z orzechową nutą, 13,5% alkoholu. Doskonałe jako aperitif, do ryby lub bez niczego.
Tokaji Szamorodni sweet, wino produkowane z większej ilości wyborowych owoców (aszu), W stylu zbliżone do 3 Puttonyos Aszú, ale mniej słodkie. Idealne jako aperitif a także z ciastkami, owocami, deserami i z serem.
3-4-5-6 Puttonyos Tokaji Aszú. Tokaji Aszú powstaje poprzez dodanie do 136 litrów podstawowego, młodego wina, 3,4,5 lub 6 cebrzyków (puttonyos) gęstego soku, a raczej miazgi powstałej ze zgniecionych gumowym walcem, najbardziej dojrzałych, wyselekcjonowanych, winogron porażonych szlachetną pleśnią (botrytis cinerea). Po dokładnym wymieszaniu, po 1- 2 dniach moszcz ten wyciska się pod prasą i wlewa do małych beczułek, pozostawiając ponadto od 1/5 do 1/6 objętości wolnej przestrzeni. Wino to w zależności od ilości dodanych puttonyos, leżakuje przez 5,6,7 lub 8lat. Po fermentacji w winie zostaje od około 30g (3 puttonowe) do około 45g (6 puttonowe) cukru osadowego. Tokaj Aszú jest bardzo aromatycznym, ciężkim i kosztownym, naturalnym winem deserowym. Podobnie jak jego słynny konkurent, bordoski Sauternes, nie jest winem alkoholizowanym jak na przykład Porto, Madera czy Marsala. Pije się je w temperaturze 10-12 stopni C.
Bardzo rzadko i za wysoką cenę można kupić Tokaji Aszú Essencia, nadzwyczajne wino wytwarzane z wyselekcjonowanego 6 puttonowego Aszú z dodatkiem tzw. Esencji tokajskiej, która dojrzewa w niewielkich pojemnikach przez około 15 lat.
Esencja tokajska (Tokaji Eszencia) z kolei powstaje w wyniku nawet 20 letniej, powolnej maceracji przesuszonych na wolnym powietrzu wyborowych gron. W wyniku tej operacji otrzymuje się zaledwie 0,5 - 1,5 litra esencji z początkowych 25-28 litrów "moszczu". Esencja ta zawiera od 45 - 65% naturalnego cukru, niezwykłą koncentrację aromatów i zaledwie kilka procent alkoholu. Tradycyjnie podawano ją królom i cesarzom na łożu śmierci oczekując od niej cudownej skuteczności.
Na przełomie XVII i XVIII wieku największym właścicielem winnic w całym Tokajhegyalja był książę Franciszek Rakoczy II (Ferenc Rákóczi II).Dochody z winnic pozwalały mu na finansowanie wyzwoleńczej walki z Habsburgami. Wina z Tokaju eksportowane były przede wszystkim do Polski, Rosji i północnej Europy. Jako ciekawostkę podam, że carowie rosyjscy przez lata utrzymywali w Tokaju specjalną komisję ds. zakupu wina na dwór carski. To podczas pobytu księcia Franciszka Rakoczego na dworze francuskim, Ludwik XIV miał wyrazić się o winie tokajskim : "C'est le roi des vins, et le vin des rois". Dociekliwi winni wiedzieć, że alzacki Tokay Pinot Gris nie ma nic wspólnego z prawdziwyjm Tokajem, a od 1985 roku zabronione jest używanie nazwy Tokay d’Elsas.